سوگ و از دست دادن

قرآن از دست دادن را آزمایشی توصیف می‌کند و به مؤمنان می‌گوید هنگام رسیدن آن چه بگویند: «ما از آنِ خداییم و به سوی او بازمی‌گردیم» (قرآن 2:156). این جمله به عربی *Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un* است. مسلمانان آن را هنگام شنیدن خبر مرگ می‌گویند، و در از دست دادن‌های کوچک‌تر هم.

به ام‌سلمه که همسرش تازه درگذشته بود، آموخته شد که دعایی کوتاه هم بیفزاید: «خدایا، مرا در این مصیبت پاداش ده و بهتر از آن را جایگزینش کن» (صحیح مسلم 918a). او بعدها گفت که الله دقیقاً همین کار را کرد.

وقتی ابراهیم، پسر کوچک پیامبر، درگذشت، پیامبر (صلی الله علیه و سلم) گریست. او فرمود: «چشم اشک می‌ریزد و دل اندوهگین است، و جز آنچه پروردگارمان را خشنود کند نمی‌گوییم» (صحیح بخاری 1303).

پس گریستن رواست، و دل سنگین هم. آنچه مسلمانان از آن دوری می‌کنند شیون، دریدن لباس، آسیب زدن به خود یا سخنان خشم‌آلود علیه الله است. نجوا عوض و سارا سلطان، دو درمانگر، در نوشته‌ای برای مؤسسه یقین می‌نویسند که سوگ نشانه ضعف ایمان نیست. پیامبران سوگوار شدند، و کسانی که الله را عمیقاً دوست داشتند هم درد از دست دادن را حس کردند.

اگر کسی در حالی که گریه می‌کنید به شما بگوید «فقط صبور باش»، شاید نیتش خیر باشد. صبر (واژه‌نامه) به این است که درد را چگونه تحمل می‌کنید، نه اینکه هیچ چیز حس نکنید.

در حدیثی آمده است که زن مؤمن نباید بیش از سه روز برای کسی سوگواری کند، جز برای همسرش (صحیح بخاری 1280). شیخ یوسف بدات از مؤسسه مثابه توضیح می‌دهد که منظور سوگواری‌ای است که زندگی عادی را متوقف می‌کند. عبارت حدیث درباره زنان است و علما توضیح می‌دهند که درباره دیگران چگونه اعمال می‌شود، پس از یک استاد بپرسید درباره شما چگونه است.

این محدودیت درباره سوگواری ظاهری است، نه احساسات. هیچ‌کس انتظار ندارد پس از سه روز دیگر دلتنگ کسی نباشید.

زنی که همسرش درگذشته، دوره انتظار ویژه خودش (عده) را دارد که چهار ماه و ده روز است (قرآن 2:234). مذاهب در جزئیات اختلاف دارند، مانند اینکه چه زمانی می‌تواند از خانه بیرون برود، سر کار برود یا آرایش کند. زن بیوه باید درباره وضعیت خودش از یک عالم بپرسد، و جامعه‌اش باید در این مدت در خرید و کارهای بیرون به او کمک کند. مجموعه For Those Left Behind از مؤسسه یقین قسمتی درباره زن بیوه و عده دارد.

زود به دیدنشان بروید، تماس بگیرید یا پیام بدهید، و ساده نگهش دارید. به کلمات بی‌نقص نیازی نیست. *Inna lillahi wa inna ilayhi raji'un* و «خدا رحمتش کند» وقتی درگذشته مسلمان بوده کافی است.

• غذایی ببرید، یا پیشنهاد کنید غذای روزهای اول را هماهنگ کنید.
• کمک عملی پیشنهاد کنید: تماس‌ها، نگهداری از بچه‌ها، رساندن به مسجد یا قبرستان.
• بیشتر گوش کنید تا حرف بزنید.
• پس از هفته اول هم که دیدارکنندگان کم می‌شوند، همچنان حالشان را بپرسید.

اگر می‌خواهید بیشتر بدانید، مجموعه مؤسسه یقین قسمتی درباره تسلیت دارد.

دعاهای شما همچنان به کسی که از دست داده‌اید کمک می‌کند. مؤسسه یقین چند دعا (واژه‌نامه) از سنت گرد آورده است:

• «خدایا، او را بیامرز و بر او رحم کن» (*Allahumma ighfir lahu warhamhu*)، از نماز میتی که پیامبر خواند (صحیح مسلم 963a). برای زن، ضمیر را مؤنث کنید (*laha warhamha*).
• دعای پیامبر برای ابوسلمه که از الله خواست او را بیامرزد، مقامش را بالا ببرد و قبرش را پر از نور کند (صحیح مسلم 920a).
• دعایی از نماز میت برای زندگان و مردگان مسلمان (سنن ابن ماجه 1498، با درجه حسن).
• برای پدر و مادر: «پروردگارا، بر آن دو رحم کن، چنان‌که مرا در کودکی پروردند» (قرآن 17:24).

می‌توانید با کلمات خودتان و به هر زبانی هم دعا کنید. اگر کسی که از دست داده‌اید مسلمان نبود، در صفحه پرسش‌های ما ببینید علما درباره دعا برای او چه می‌گویند.

رفتن بر سر قبر یک مسلمان راهی است برای دعا برای او و یاد آخرت. دیدار را آرام و ساده نگه دارید. اینکه زنان چگونه و چه زمانی به زیارت قبرها بروند موضوع بحث علماست، و مجموعه مؤسسه یقین قسمتی درباره آن دارد. قوانین قبرستان، مانند ساعت‌های دیدار، را از مسجدتان بپرسید.

سوگ فقط پس از مرگ نمی‌آید. عوض و سلطان سوگ پس از از دست دادن امنیت، یک رابطه یا آینده‌ای را که به آن امید داشتید توصیف می‌کنند. بسیاری از تازه‌مسلمانان در سوگ نزدیکی خانوادگی یا سنت‌هایی هستند که پیش‌تر داشتند. این سوگ هم واقعی است و همان مهربانی را می‌طلبد.

سوگ طبیعی است و بیشتر مردم آرام‌آرام دوباره روی پای خود می‌ایستند. سلطان و عوض نشانه‌هایی را برمی‌شمارند که می‌گویند وقت کمک گرفتن از متخصص رسیده است:

• برای مدتی طولانی نمی‌توانید از پس زندگی روزمره، مانند کار، غذا یا خواب، بربیایید
• احساس ناامیدی می‌کنید
• زیاد به مرگ فکر می‌کنید یا آرزو می‌کنید کاش مرده بودید

با پزشک‌تان صحبت کنید یا سراغ یک مشاور را بگیرید. رفتن نزد درمانگر شکست در ایمان نیست. اگر در خطر فوری هستید، با 911 تماس بگیرید. اگر به خودکشی فکر می‌کنید یا نگران کسی هستید، با 9-8-8 تماس بگیرید یا پیامک بزنید، در هر ساعت از شبانه‌روز. صفحه سلامت روان ما حمایت‌های بیشتری در کانادا را فهرست کرده است.