زندگی حلال

در انتظار بازبینی عالم دینی

راهنمایی عملی برای مبتدیان درباره غذا، مهمانی‌ها، پول، سرگرمی و انتخاب‌های روزمره.

با اصول روشن غذا شروع کنید

اولویت‌های نخست در غذا ساده‌اند: از گوشت خوک و الکل پرهیز کنید، هر وقت توانستید گوشت حلال (واژه‌نامه) انتخاب کنید و مواد تشکیل‌دهنده نامشخص را به مرور بررسی کنید. لازم نیست یک‌شبه در مواد غذایی متخصص شوید.

غذاهای گیاهی، غذاهای دریایی، تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات، برنج و آشپزی ساده خانگی چند ماه اول را خیلی آسان‌تر می‌کنند.

رستوران‌ها و مهمانی‌ها

تا جایی که می‌توانید از قبل برنامه‌ریزی کنید. منوها را ببینید، گزینه‌های روشن‌تر را انتخاب کنید و در یک جمله به میزبان بگویید چه نیاز دارید. می‌توانید بگویید: حالا حلال می‌خورم، برای همین از گوشت خوک و الکل پرهیز می‌کنم. اگر کمک می‌کند، خوشحال می‌شوم چیزی با خودم بیاورم.

سعی کنید هر وعده غذا را به بحث تبدیل نکنید. پایبندی آرام بیش از یک توضیح طولانی به مردم یاد می‌دهد.

موقعیت‌های روزمره

تازه‌مسلمانان اغلب نگران چند پرسش روزمره تکراری‌اند. پاسخ‌های کوتاه زیر دیدگاه رایج، جاهایی که علما اختلاف دارند و آنچه تا جا افتادن در نماز و اصول می‌تواند صبر کند را می‌آورند. هرکدام راهنمایی کلی است، پس درباره وضعیت خودتان از استادی که به او اعتماد دارید بپرسید.

دست دادن

بیشتر علمای چهار مذهب می‌گویند زن و مردی که محرم نیستند نباید با هم دست بدهند. آن‌ها به روایت‌هایی مانند سخن عایشه تکیه می‌کنند که پیامبر هنگام بیعت گرفتن هرگز دست هیچ زنی را لمس نکرد (صحیح مسلم 1866b). یکی از علمای AMJA توصیه می‌کند توضیح دهید که از روی احترام از این کار پرهیز می‌کنید، نه از روی ناخوشایندی، و اگر در لحظه‌ای گیر افتادید که نمی‌توانستید از آن پرهیز کنید، فقط از الله آمرزش بخواهید.

دارالافتای مصر این را مسئله‌ای اختلافی می‌داند. می‌گوید مسلمان می‌تواند از علمایی پیروی کند که دست دادن بدون شهوت را جایز می‌دانند، به‌ویژه در کشورهای غیرمسلمان، برای اینکه دیگران شرمنده نشوند. چون این اختلاف نظری واقعی است، هیچ‌کس نباید شما را به خاطر هیچ‌کدام از این دو انتخاب سرزنش کند.

اگر تصمیم گرفتید دست ندهید، جمله‌ای دوستانه: دستتان را روی سینه بگذارید، لبخند بزنید و بگویید: «من به دلایل دینی دست نمی‌دهم، ولی واقعاً از آشنایی با شما خوشحالم.»

آنچه می‌تواند صبر کند: لازم نیست این را پیش از روز کاری بعدی‌تان حل کنید. از امام محلی‌تان بپرسید از کدام دیدگاه پیروی کنید.

خالکوبی‌های پیش از اسلام

علمای AMJA توضیح می‌دهند که آنچه پیش از اسلام انجام داده‌اید بخشیده شده است و اگر پاک کردن خالکوبی پرهزینه یا زیان‌بار باشد، لازم نیست آن را پاک کنید. لازم نیست هنگام نماز خالکوبی‌ها را بپوشانید. اگر دوست دارید می‌توانید در مسجد آن‌ها را بپوشانید، بی‌آنکه به خودتان سخت بگیرید، و نمایان بودنشان در هوای گرم اشکالی ندارد. پیامبر به یک تازه‌مسلمان فرمود: «با همه آن کارهای نیکت مسلمان شدی» (صحیح بخاری 1436). همان پاسخ AMJA می‌گوید خالکوبی تازه جایز نیست.

آنچه می‌تواند صبر کند: هر تصمیمی درباره پاک کردن. هیچ عجله‌ای در کار نیست.

سگ

پاسخی از AMJA که برای تازه‌مسلمانان نوشته شده و پاسخی از SeekersGuidance بر اساس مذهب حنفی، هر دو نگه داشتن سگ به‌عنوان حیوان خانگی داخل خانه را نمی‌پسندند، در حالی که سگ‌های کاری مانند سگ نگهبان را که بیرون نگه داشته می‌شوند جایز می‌دانند. پاسخ AMJA توصیه می‌کند سگ نگهبان را بیرون نگه دارید یا برایش خانه تازه‌ای پیدا کنید. برخی علما، به‌ویژه در مذهب مالکی، به دیدگاه آسان‌گیرتری شناخته می‌شوند، پس درباره آن هم از استادی بپرسید.

آنچه می‌تواند صبر کند: لطفاً تصمیم ناگهانی‌ای نگیرید که به خانواده‌تان یا حیوان آسیب بزند. اول با یک عالم صحبت کنید، به‌ویژه اگر سگ متعلق به دیگر اعضای خانواده است، سگ خدماتی است یا در خانه‌ای مشترک زندگی می‌کند.

موسیقی

مسلمانان قرن‌هاست درباره موسیقی اختلاف نظر دارند. پاسخی از SeekersGuidance توضیح می‌دهد که بیشتر علمای چهار مذهب آلات موسیقی را محدود می‌دانند، به جز دف (طبل دستی) که مذهب حنفی و دیگران آن را جایز می‌دانند، در حالی که آواز با کلمات پاک اشکالی ندارد. روایتی در صحیح بخاری (5590) اغلب برای این دیدگاه نقل می‌شود و خود سند آن هم محل بحث علماست. برخی علما، مانند امام غزالی و امروز دارالافتای مصر، موسیقی‌ای را که کلمات و فضایش پاک باشد جایز می‌دانند. همه توافق دارند که اشعاری که گناه را تبلیغ می‌کنند مشکل‌ساز است. یکی از علمای AMJA می‌افزاید که شنیدن موسیقی‌ای که خودتان انتخاب نکرده‌اید، مثلاً در مغازه، گناهی برای شما ندارد.

آنچه می‌تواند صبر کند: لازم نیست از روز اول ناگهان تغییر کنید. اول روی نماز و اصول تمرکز کنید، سپس این موضوع را با استادی که به او اعتماد دارید یاد بگیرید.

اوقات فراغت: صفحه‌نمایش، بازی، عکس و بیرون رفتن‌های شبانه

اوقات فراغت بخشی از زندگی یک مسلمان است و لازم نیست با نگرانی همه بازی‌ها و عکس‌هایتان را پاک کنید.

درباره فیلم و پخش آنلاین، پاسخی از SeekersGuidance به قلم شیخ ارشاد صدیق که شیخ فراز ربانی آن را بررسی کرده می‌گوید اشتراک یک سرویس پخش آنلاین کمک مستقیم به گناه نیست. تماشای محتوای مجاز در حد معقول اشکالی ندارد، مگر آنکه شما را از وظایفتان دور کند. یک آزمون ساده: چیزی را که از تماشایش کنار استادتان معذب می‌شوید تماشا نکنید.

بازی‌های ویدیویی هم همان دو پرسش را پیش می‌آورند: بازی چه چیزی نشان می‌دهد و چقدر وقت می‌گیرد. یک استاد شافعی در SeekersGuidance فعالیت آنلاین غیرضروری با جنس مخالف، مانند بازی کردن با هم، را بی‌تردید نادرست می‌داند. خاموش کردن گفت‌وگوی صوتی با غریبه‌ها قدم نخست آسانی است.

درباره عکس، علمای معاصر اختلاف نظر دارند. پاسخی از SeekersGuidance به قلم شیخ دکتر محمد ابوبکر باذیب نقل می‌کند که برخی علما عکاسی را جایز می‌دانند، در حالی که برخی دیگر می‌گویند تصاویر مفسده‌انگیز حرام (واژه‌نامه) است و بهتر است از عکس‌های دیگر هم پرهیز شود، و تصاویر آموزشی و پزشکی را مجاز می‌دانند. فتوایی از AMJA به قلم دکتر ابراهیم دریملی سخت‌گیرانه‌تر است و عکس دوربین را جز در ضرورت، نیاز یا مصلحتی شناخته‌شده حرام می‌داند. فتوای دیگری از AMJA به قلم دکتر صلاح الصاوی می‌گوید گذاشتن عکس‌های شخصی به‌صورت عمومی، به‌ویژه عکس زنان، جایز نیست. از استادتان بپرسید از کدام دیدگاه پیروی کنید. هر تصمیمی گرفتید، پیش از آنکه درباره مسلمان شدنتان چیزی منتشر کنید تنظیمات حریم خصوصی‌تان را بررسی کنید، به‌ویژه اگر خانواده‌تان هنوز خبر ندارند.

وقتی محور یک بیرون رفتن شبانه نوشیدن الکل است، برنامه دیگری پیشنهاد کنید، مثلاً شام و سینما. «نه ممنون، من الکل نمی‌نوشم» پاسخی کامل است. رقص و کنسرت هنوز در اینجا پوشش داده نشده‌اند، پس از یک استاد بپرسید و بخش موسیقی را در بالا ببینید.

تصویرها در خانه پرسشی مرتبط است. احادیثی در صحیح بخاری می‌گویند فرشتگان وارد خانه‌ای که تصویر موجود زنده‌ای در آن باشد نمی‌شوند (3225) و به تصویرگران درباره سخت‌ترین عذاب هشدار می‌دهند (5950). علما درباره گستره این احادیث اختلاف نظر دارند، مثلاً اینکه آیا عکس را هم شامل می‌شوند یا نه، همان‌طور که در بالا آمد. پیش از آنکه عکس‌های خانوادگی را به شکلی بردارید که خویشاوندان را برنجاند، از یک استاد بپرسید و این کار را با ملایمت انجام دهید.

قمار، بخت‌آزمایی و شرط‌بندی‌های گروهی محل کار

قرآن قمار را همراه با مسکرات در شمار چیزهایی می‌آورد که باید از آن‌ها دوری کرد (5:90). این شامل بلیت بخت‌آزمایی، بازی‌های کازینو، شرط‌بندی ورزشی و شرط‌بندی‌های گروهی پولی در محل کار می‌شود که همه پول می‌گذارند و یک نفر برنده می‌شود. قرعه‌کشی‌های رایگان پرسش جداگانه‌ای است: یکی از علمای AMJA، دکتر حاتم الحاج، می‌گوید قرعه‌کشی‌ای که هیچ شرط پرداخت یا خریدی ندارد قمار نیست، اگر همان‌طور باشد که توصیف شده است.

اگر همکاری شما را به یکی از این شرط‌بندی‌ها دعوت کرد، پاسخی سبک کافی است: «این یکی را شرکت نمی‌کنم، ولی موفق باشی!»

آنچه می‌تواند صبر کند: موارد جزئی‌تر، مانند طرح‌های تبلیغاتی فروشگاه‌ها، که می‌توانید بعداً از یک استاد بپرسید.

سیگار و ویپ

پاسخی از SeekersGuidance دیدگاه‌ها را خلاصه می‌کند: بسیاری از علمای معاصر سیگار کشیدن را به دلیل آسیب ثابت‌شده‌اش حرام یا به‌شدت مکروه (واژه‌نامه) می‌دانند و برخی دیگر آن را مکروه می‌دانند. حشیش حکم الکل را دارد، چون مست‌کننده است. این پاسخ درباره ویپ چیزی نمی‌گوید، پس درباره آن از یک استاد بپرسید.

آنچه می‌تواند صبر کند: ترک نیکوتین سخت است و اسلام پیشرفت پیوسته را ارج می‌نهد. پزشکتان می‌تواند در برنامه‌ریزی آن کمکتان کند و می‌توانید آن را بی‌هیچ شرمی بخشی از شروع تازه‌تان کنید.

الکل، مواد مخدر و بهبودی

الکل و موادی که مستی می‌آورند در اسلام حرام‌اند (قرآن 5:90). اگر پیش از اسلام الکل می‌نوشیدید یا مواد مصرف می‌کردید و ترکش برایتان سخت است، تنها نیستید و دست و پنجه نرم کردن با آن شما را از ایمان بیرون نمی‌برد. پیامبر (صلی الله علیه و سلم) به مردم فرمود یکی از یارانش را که بارها به خاطر نوشیدن شراب نزد او آورده می‌شد لعن نکنند، چون او الله و پیامبرش را دوست داشت (صحیح بخاری 6780).

اگر هر روز زیاد الکل می‌نوشیدید، پیش از ترک آن با پزشک مشورت کنید، چون CAMH می‌گوید ترک ناگهانی الکل می‌تواند خطرناک باشد. صفحه سلامت روان خطوط کمک اعتیاد در کانادا و قدم‌هایی را که کمک می‌کنند فهرست کرده است.

برچسب‌ها و گواهی‌دهندگان حلال در کانادا

در کانادا، هر برچسب غذایی، بسته‌بندی یا تبلیغی که بگوید یا القا کند غذایی حلال است، از جمله با حروف یا نمادهای عربی، باید نام شخص یا سازمانی را که آن را گواهی کرده هم نشان دهد. این یک قاعده فدرال برچسب‌گذاری است که آژانس بازرسی مواد غذایی کانادا (CFIA) آن را اجرا می‌کند. CFIA تعیین نمی‌کند چه چیزی حلال است و گواهی‌دهندگان را تأیید نمی‌کند.

پس قدم بعدی با شماست: نام گواهی‌دهنده را پیدا کنید، بعد از مسجد محلی‌تان بپرسید به کدام گواهی‌دهندگان اعتماد دارد. از جمله نام‌هایی که می‌بینید Halal Monitoring Authority (HMA) و ISNA Canada Halal است. معیارهای آن‌ها یکسان نیست، مثلاً درباره ذبح ماشینی و بی‌هوش کردن حیوان، و بخش پرسش‌های متداول خود HMA می‌گوید بسیاری از علما مرغی را که با ماشین ذبح شده و HMA آن را نمی‌پذیرد، تأیید می‌کنند. اگر مغازه یا رستورانی بگوید حلال است اما نام گواهی‌دهنده‌ای نشان ندهد، HMA پیشنهاد می‌کند گواهی را ببینید و با گواهی‌دهنده تماس بگیرید. ما هیچ گواهی‌دهنده‌ای را بر دیگری ترجیح نمی‌دهیم.

آنچه می‌تواند صبر کند: متخصص مواد تشکیل‌دهنده شدن. با انتخاب‌های روشن شروع کنید و بقیه را به‌مرور یاد بگیرید.

لباس زمستانی و وضو در سرما

پوشش محتشمانه و زمستان کانادا می‌توانند با هم کنار بیایند. پالتوی بلند، لباس چندلایه، شال‌گردن و کلاه همه پوشیده‌اند و لازم نیست کمد لباس تازه‌ای بخرید. ما منبع علمی‌ای درباره لباس زمستانی پیدا نکردیم، پس این نکته‌های عملی پیشنهادهای خود ماست، نه حکم شرعی.

برای شست‌وشو پیش از نماز (وضو (واژه‌نامه)) در سرما، پاسخی از SeekersGuidance بر اساس مذهب شافعی پیشنهاد می‌کند آب گرم آماده نگه دارید، حمام را گرم کنید، در صورت نیاز با حوله خشک کنید و هر عضو را به جای سه بار یک بار بشویید. همچنین از جوراب‌های چرمی (خف) نام می‌برد که به جای شستن پاها روی آن‌ها مسح می‌کنید. بسیاری از علما مسح روی جوراب مناسب را جایز می‌دانند اگر آن را پس از وضوی کامل پوشیده باشید، یک شبانه‌روز در خانه یا سه شبانه‌روز در سفر. مذاهب درباره اینکه کدام جوراب قابل قبول است اختلاف دارند: مذهب حنفی جوراب ضخیمی را لازم می‌داند که بتوان با آن راه رفت.

آنچه می‌تواند صبر کند: جزئیات مسح روی جوراب. تا وقتی یک استاد به شما نشان نداده، پاهایتان را مثل همیشه بشویید.

پول و کار

این بخش فقط یک آشنایی است. آموزشی کلی است، نه مشاوره مالی، حقوقی یا دینی برای وضعیت خاص شما.

بهره (ربا): قرآن داد و ستد را حلال و ربا (واژه‌نامه) را حرام کرده است (2:275) و به مؤمنان می‌گوید آنچه از ربا نزد دیگران باقی مانده را رها کنند (2:278-279). حدیثی در صحیح مسلم (1598) می‌گوید پیامبر (صلی الله علیه و سلم) ربا گیرنده، ربا دهنده، نویسنده آن و دو شاهدش را لعن کرد.

اگر از قبل وام دارید: بسیاری از تازه‌مسلمانان با وام مسکن، وام خودرو، کارت اعتباری یا وام دانشجویی به اسلام می‌آیند. لطفاً نگران نشوید و قراردادها را یک‌شبه نشکنید. بدهی‌تان را همچنان بپردازید، کارت اعتباری را هر ماه کامل تسویه کنید تا بهره‌ای به شما تعلق نگیرد، تا جایی که می‌توانید بدهی بهره‌دار تازه نگیرید و پیش از هر تغییری از عالمی واجد شرایط و یک مشاور مالی بپرسید.

کارت اعتباری و «الان بخر، بعداً بپرداز»: آژانس مصرف‌کننده مالی کانادا (Financial Consumer Agency of Canada) می‌گوید صادرکنندگان کارتی که زیر نظر دولت فدرال هستند باید برای خریدهای تازه دست‌کم 21 روز بدون بهره به شما فرصت بدهند، به شرط آنکه کل مانده را تا سررسید بپردازید. پیش‌پرداخت نقدی (cash advance) هیچ دوره مهلتی ندارد و بهره از همان روزی که آن را می‌گیرید شروع می‌شود. طرح‌های «الان بخر، بعداً بپرداز» ممکن است هزینه راه‌اندازی داشته باشند و پس از یک قسط عقب‌افتاده نرخ ممکن است ناگهان بالا برود، مثلاً از 0 درصد به 35 درصد. بسته به قرارداد، این نرخ ممکن است از ابتدا بر کل خرید اعمال شود یا فقط بر مبلغ باقی‌مانده. موضعی که AMJA در سال 2005 تأیید کرد، قرارداد کارتی را که بند بهره دارد در اصل باطل می‌داند، اما داشتن کارت را در صورت نیاز با این شرط‌ها جایز می‌داند: هر بار کل مبلغ را بپردازید، جایگزینی نداشته باشید و جز در ضرورت پیش‌پرداخت نقدی نگیرید. تنظیم پرداخت خودکار کل مانده صورت‌حساب این کار را بسیار آسان‌تر می‌کند.

بودجه برای عبادت: رمضان، عید، زکات (واژه‌نامه) فطر و قربانی همه هزینه دارند و هر سال قمری تکرار می‌شوند. اگر هر ماه مبلغ کمی کنار بگذارید، برای عید به مانده کارت یا طرح اقساطی نیاز پیدا نمی‌کنید. دکتر عثمان عمرجی از مؤسسه یقین می‌نویسد که خرج کردن برای خانواده با نیت نیک خودش صدقه (واژه‌نامه) است و به میانه‌روی در خرج کردن تشویق می‌کند.

اگر بدهکار هستید: قرآن از طلبکار می‌خواهد به بدهکاری که در تنگناست تا زمان گشایش مهلت بدهد و بخشیدن بدهی را بهتر می‌داند (2:280). اگر بدهی بر دوشتان سنگینی می‌کند، زود کمک بخواهید، از کسی که به او اعتماد دارید و از امام‌تان.

وام مسکن و تأمین مالی اسلامی خانه: بسیاری از علما، از جمله استادان SeekersGuidance، می‌گویند باید از وام مسکن معمولی با بهره پرهیز کرد و گزینه تأمین مالی اسلامی را برگزید، ترجیحاً گزینه‌ای که هیئتی از علمای واجد شرایط آن را بررسی کرده باشند. محصولات اسلامی در خود قرارداد با وام فرق دارند، مثلاً در اینکه مالک خانه کیست، ریسک بر عهده کیست و اینکه قیمتی واحد و معلوم دارد، حتی وقتی هزینه ماهانه مشابه به نظر می‌رسد، و ساختار برخی ارائه‌دهندگان دقیق‌تر از بقیه است. یکی از پاسخ‌های SeekersGuidance می‌گوید انتقال وام مسکن معمولی موجود به گزینه‌ای سازگار با شریعت به‌شدت توصیه می‌شود یا حتی واجب است. دارالافتای مصر دیدگاه دیگری دارد و وام مسکن بانکی را به‌عنوان نوعی خرید و فروش (مرابحه) جایز می‌داند. دولت فدرال در بودجه 2024 گفت محصولات وام مسکن حلال در کانادا وجود دارند و در حال بررسی تغییرات مالیاتی و مقرراتی برای گسترش دسترسی به آن‌هاست. ما نام هیچ ارائه‌دهنده‌ای را نمی‌بریم و هیچ‌کدام را توصیه نمی‌کنیم.

وام دانشجویی: از 1 آوریل 2023 وام دانشجویی فدرال کانادا (Canada Student Loan) بهره‌ای ندارد. دولت کانادا این را برای وام‌های دانشجویی کانادا و وام‌های کارآموزی کانادا دائمی کرد، اما بهره‌ای که پیش از این تاریخ جمع شده همچنان بدهی شماست. کبک، سرزمین‌های شمال غربی و نوناووت کمک هزینه تحصیلی خودشان را دارند، پس این تغییر فدرال شامل آن‌ها نمی‌شود.

کمک هزینه شما ممکن است وامی استانی یا سرزمینی هم داشته باشد و هر استان شرایط خودش را تعیین می‌کند. برای نمونه، انتاریو هنوز بر بخش انتاریوی وام OSAP بهره می‌گیرد، از جمله در دوره مهلت شش‌ماهه پس از پایان تحصیل. پس نه فرض کنید همه کمک هزینه تحصیلی بهره دارد و نه فرض کنید هیچ بخشی از آن بهره ندارد. قرارداد وام را برای هر بخش بخوانید و از دفتر کمک مالی دانشگاه بپرسید آیا می‌توانید از بخشی که بهره دارد کمتر بگیرید.

یکی از پاسخ‌های SeekersGuidance می‌گوید گرفتن وام دانشجویی بهره‌دار جایز نیست و پیشنهاد می‌کند اول پس‌انداز کنید، پاره‌وقت درس بخوانید یا از خانواده یا دوستان وام بدون بهره بگیرید. علما درباره وام‌هایی که هر مقدار بهره در آن‌ها هست اختلاف نظر دارند و وامی که بخشی بدون بهره و بخشی بهره‌دار دارد، پرسشی است که باید از عالمی واجد شرایط پرسید.

بهره‌ای که به شما پرداخت می‌شود: اگر حساب بانکی‌تان بهره می‌دهد، فتوای شماره 4170 AMJA (دکتر صلاح الصاوی، 2012) می‌گوید آن را در راه‌هایی که به سود عموم است بدهید. می‌تواند به خویشاوندان نیازمند برسد، اما نه به پدر و مادرتان، چون نفقه آن‌ها از پیش وظیفه شماست. همین پاسخ توصیه می‌کند تا جایی که می‌توانید پس‌اندازتان را به گزینه‌ای اسلامی منتقل کنید. حساب بدون بهره اصلاً این پرسش را پیش نمی‌آورد.

حقوق بازنشستگی محل کار و سرمایه‌گذاری: سازمان درآمد کانادا (Canada Revenue Agency) می‌گوید حساب TFSA می‌تواند پول نقد، سهام، اوراق قرضه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک و ETF نگه دارد. خود حساب مجموعه‌ای از قواعد مالیاتی است. آنچه درون آن نگه می‌دارید پرسش دینی است. فتوای شماره 1774 AMJA (دکتر حاتم الحاج، 2006، نوشته‌شده برای 401(k) آمریکا) می‌گوید پیوستن به طرح بازنشستگی کارفرما جایز است، به‌ویژه وقتی کارفرما هم هم‌اندازه سهم شما پول می‌گذارد. این فتوا می‌گوید اول صندوق‌های اسلامی را انتخاب کنید، بعد صندوق‌های سهام غربال‌شده را، و از اوراق قرضه دوری کنید. فتوای شماره 2066 AMJA (دکتر معین خالد القضاة، 2006) می‌گوید سرمایه‌گذاری از راه صندوق غربال‌شده جایز است، به شرط آنکه سهمی از سود را که از درآمد حرام آمده بدهید، که به آن پاک‌سازی (تطهیر) می‌گویند. علما درباره قواعد غربال‌گری و مقداری که باید داده شود اختلاف نظر دارند. پیش از آنکه سهم کارفرما را رد کنید، فهرست صندوق‌های طرح محل کارتان را بررسی کنید.

CPP و QPP: دولت کانادا می‌گوید هر کسی بالای 18 سال که در کانادا بیرون از کبک کار می‌کند و بیش از 3,500 دلار در سال درآمد دارد، باید در طرح بازنشستگی کانادا (Canada Pension Plan) مشارکت کند. کبک طرح خودش را دارد (QPP). مصوبه سال 2005 AMJA درباره بیمه، بیمه اجتماعی دولتی را پذیرفتنی می‌داند. اگر هنوز درباره آن پرسشی دارید، از یک عالم بپرسید.

بیمه: در ماه مه 2005 کارگاهی از امامان درباره پرسش‌های مالی در ساکرامنتو موضعی را مطرح کرد که سومین همایش سالانه AMJA همان سال آن را تأیید کرد. این موضع بیمه تجاری را در اصل باطل می‌داند، اما بیمه درمانی را به دلیل نیاز تا زمانی که جایگزین اسلامی پیدا شود جایز می‌داند و بیمه‌های دیگر را فقط وقتی به آن نیاز دارید مجاز می‌شمارد. بیمه‌ای را که کارفرما به‌عنوان بخشی از حقوق شما می‌دهد می‌پذیرد و بیمه اجتماعی دولتی را پذیرفتنی می‌داند. پوشش درمانی استانی، مانند OHIP در انتاریو، را دولت اداره می‌کند. درباره بیمه خودرو، فتوای شماره 86975 AMJA (شیخ جمال زرابوزو، 2012) می‌گوید به نظر می‌رسد علمای غرب هم‌نظرند که حداقل قانونی جایز است، به دلیل آسیب رانندگی بدون آن. این سایت هنوز پاسخی مستند درباره بیمه عمر ندارد، پس پیش از خرید آن از یک عالم بپرسید.

کار و زکات: زکات، سرمایه‌گذاری و پرسش‌های پیچیده شغلی را باید با علما یا متخصصان واجد شرایطی در میان گذاشت که شرایط محلی شما را می‌شناسند.

پیش از آنکه چیزی را امضا، بازتأمین مالی یا لغو کنید، با عالمی واجد شرایط و یک مشاور مالی دارای مجوز صحبت کنید.

دچار وسواس نشوید

زندگی حلال قرار است فرمان‌برداری و آرامش بیاورد. اگر به جای آن نگرانی و اضطراب می‌آورد، چیزی از مسیر خارج شده است. اگر می‌بینید برچسب‌ها را بارها و بارها بررسی می‌کنید، از زندگی عادی دوری می‌کنید یا در شک‌ها گیر افتاده‌اید، از استادی واجد شرایط بخواهید یک معیار ساده برای تازه‌کارها به شما بدهد که از آن پیروی کنید.

اصطلاحاتی که خوب است بدانید

حلالحلال
هر چیزی که در اسلام مجاز و روا باشد. بیشتر برای توصیف غذایی به کار می‌رود که با رهنمودهای اسلامی خوراک سازگار است، اما همه جنبه‌های زندگی را در بر می‌گیرد. اگر چیزی حلال است، آزادید از آن بهره ببرید.
حرامحرام
هر چیزی که در اسلام ممنوع باشد، مانند نوشیدن الکل یا خوردن گوشت خوک. این مرزها برای حفظ سلامت و خیر شما هستند. اگر مطمئن نیستید چیزی حرام است یا نه، پرسیدن و یاد گرفتن همیشه اشکالی ندارد.
زکاتزكاة
بخشش سالانه واجب که 2.5 درصد از دارایی مشمول یک مسلمان محاسبه می‌شود. یکی از پنج رکن اسلام است و دارایی را پاک می‌کند و در همان حال از نیازمندان پشتیبانی می‌کند. فقط وقتی واجب می‌شود که دارایی شما به حد نصاب برسد.
صدقهصدقة
بخشش داوطلبانه یا کار نیکی که از روی مهربانی و دلسوزی انجام شود. برخلاف زکات، صدقه واجب نیست و می‌تواند به سادگی یک لبخند، کمک به همسایه یا شریک کردن دیگران در غذا باشد. هر کار نیکی به حساب می‌آید.
وضووضوء
شست‌وشوی شرعی پیش از نماز. شامل شستن دست‌ها، دهان، بینی، صورت و بازوها، مسح سر و شستن پاها به همین ترتیب است. خود شست‌وشو آرام‌بخش است و کمک می‌کند پیش از نماز آرام بگیرید.
مکروهمكروه
کاری که در اسلام ناپسند است اما به‌طور قطعی ممنوع نیست. دوری از آن ممکن است پاداش داشته باشد، در حالی که انجامش معمولاً به‌خودی‌خود گناه نیست.
رباربا
بهره یا سودی بر پایه بهره که شریعت اسلامی در برخی معاملات مالی ممنوع کرده است. مسلمانان معمولاً این واژه را برای معاملات استثماری یا بهره‌دار که با اخلاق اسلامی ناسازگارند به کار می‌برند.

منابع

New Muslim Guide

مقاله

راهنمایی آنلاین و گسترده که عبادت، باورها، آداب و اصول روزمره را پوشش می‌دهد.

منبع: New Muslim Guide

مناسب برای: مرجعی جامع و یک‌جا برای مبتدیان

بهترین استفاده از آن برای پایه‌هاست، نه به‌عنوان منبع فتوای شخصی.

رفتن به منبع

New Muslim Guide: خوردنی و نوشیدنی

مقاله

راهنمایی مقدماتی درباره غذای حلال: خواندن مواد تشکیل‌دهنده، غذا خوردن بیرون و دانستن اینکه کی به اندازه کافی بررسی کرده‌اید.

منبع: New Muslim Guide

مناسب برای: اصول خرید مواد غذایی و رستوران

جزئیات مواد تشکیل‌دهنده و گواهی حلال در هر کشور فرق می‌کند، پس وقتی مطمئن نیستید در محل خود بپرسید.

رفتن به منبع

سیاست زکات LaunchGood

مقاله

سیاست منتشرشده یک بستر کمک مالی درباره اینکه کدام کارزارها واجد شرایط زکات‌اند و چرا.

منبع: LaunchGood

مناسب برای: دیدن اینکه یک بستر چگونه واجد شرایط بودن زکات را مستند می‌کند

سیاست‌های بسترها جای بررسی فقهی شخصی برای وضعیت مالی خودتان را نمی‌گیرند.

رفتن به منبع

سامانه رسمی حج نسک (Nusuk)

اپلیکیشن

سامانه رسمی عربستان سعودی برای حج، زیر نظر وزارت حج و عمره، که زائران کشورهای تحت پوشش در آن بسته‌هایی از ارائه‌دهندگان خدمات مجاز انتخاب می‌کنند.

منبع: Nusuk Hajj / Ministry of Hajj and Umrah

مناسب برای: بررسی ثبت‌نام رسمی حج و مسیر سفر

بررسی کنید آیا نسک برای سالی که برنامه دارید به کانادا خدمات می‌دهد و اول توصیه‌های سفر دولت کانادا برای عربستان سعودی را بخوانید. ثبت‌نام جایی در حج را تضمین نمی‌کند.

رفتن به منبع

فهرست خیریه‌های اداره درآمد کانادا (CRA)

مقاله

فهرست اداره درآمد کانادا که در آن می‌توانید پیش از دادن زکات یا صدقه، ثبت‌شده بودن یک خیریه را بررسی کنید.

منبع: Canada Revenue Agency

مناسب برای: بررسی خیریه پیش از بخشش

فهرست رسمی دولت کانادا.

رفتن به منبع

کلاهبرداری در خیریه و کمک‌های مالی

مقاله

نشانه‌های هشدار کلاهبرداری‌های خیریه، از جمله درخواست کمک برای اهداف دینی، و راه بررسی شماره ثبت.

منبع: Canadian Anti-Fraud Centre

مناسب برای: تشخیص درخواست کمک جعلی

صفحه رسمی دولت کانادا.

رفتن به منبع

منابع استفاده‌شده

این منابع پشتوانه راهنمایی کلی این موضوع هستند. برای حکم‌های شخصی یا موقعیت‌های حساس، حسب مورد از یک امام، عالم، درمانگر یا متخصص واجد شرایط در محل خود بپرسید.

  • New Muslim Guideراهنمای مقدماتی

    New Muslim Guide - راهنمای عملی تازه‌مسلمانان

    برای توضیح‌های ساده درباره عبادت و زندگی روزمره که برای تازه‌مسلمانان نوشته شده به آن استناد شده است.

  • SeekersGuidanceآموزش علمی

    SeekersGuidance - آموزش اسلامی از افراد واجد شرایط

    جایی به آن استناد شده که راهنما دست نگه می‌دارد و به شما می‌گوید درباره وضعیت خودتان از عالمی واجد شرایط بپرسید.

  • National Zakat Foundation Canada - راهنمای خیریه

    این منبع نشان می‌دهد: روش NZF برای RRSP و TFSA.

  • LaunchGood - سیاست زکات

    به‌عنوان نمونه‌ای عمومی از اینکه یک بستر چگونه زکات را مستند می‌کند به آن استناد شده است، با این یادآوری که وضعیت خودتان را برای بررسی ببرید.

  • Dar al-Ifta al-Misriyyah (Egypt) - پاسخ نهاد فتوا

    این منبع نشان می‌دهد: هر دو دیدگاه، دیدگاه اکثریت و اجازه دارالافتا برای پیروی از دیدگاه آسان‌گیرانه.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: حکم AMJA و توصیه دلسوزانه آن.

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    در صحیح مسلم. به آن استناد شده برای: پیامبر هنگام بیعت دست زنان را لمس نکرد.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: بخشیده شدن کارهای پیش از اسلام، الزامی نبودن پاک کردن پرهزینه و باطل نشدن نماز.

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    در صحیح بخاری. به آن استناد شده برای: کارهای نیک پیش از اسلام.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: پاسخ AMJA ویژه تازه‌مسلمانان.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: پاسخ حنفی SeekersGuidance.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: دیدگاه اکثریت، آواز مجاز، دف و دیدگاه اقلیت درباره موسیقی معنوی.

  • Dar al-Ifta al-Misriyyah (Egypt) - پاسخ نهاد فتوا

    این منبع نشان می‌دهد: دیدگاه آسان‌گیرانه و شرایط آن، امام غزالی و اینکه پیروی از آن سرزنشی ندارد.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: دیدگاه سخت‌گیرانه و تفاوت شنیدن ناخواسته.

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    در صحیح بخاری، که به‌صورت روایت معلّق آمده است و همین بخشی از بحث علمی است. برای آلات موسیقی به آن استناد شده است.

  • Quran.com - مرجع متن و ترجمه قرآن

    به آن استناد شده برای: مست‌کننده‌ها و قمار. عبارت فارسی ترجمه معناست و با The Clear Quran سنجیده شده است.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: AMJA 1645 (دکتر حاتم الحاج): قرعه‌کشی رایگان بدون شرط پرداخت یا خرید، اگر همان‌گونه باشد که توصیف شده، قمار نیست.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: گستره دیدگاه‌های علما درباره سیگار و مست‌کننده بودن حشیش.

  • Canadian Food Inspection Agency - قاعده رسمی برچسب‌گذاری

    این منبع نشان می‌دهد: این قاعده CFIA: ادعای حلال باید نام تأییدکننده را بیاورد.

  • حلال چیست (HMA)تأییدکننده حلال

    Halal Monitoring Authority (HMA) - صفحه تأییدکننده حلال

    این منبع نشان می‌دهد: مرور HMA بر حیوانات حلال و حرام.

  • پرسش‌های رایج HMAتأییدکننده حلال

    Halal Monitoring Authority (HMA) - صفحه تأییدکننده حلال

    این منبع نشان می‌دهد: توصیه HMA به خواستن گواهی و تماس با تأییدکننده.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: نکته‌های وضو در زمستان از یک پاسخ شافعی (شیخ جمیر میاه): آب گرم، حمام گرم، خشک کردن با حوله در صورت نیاز، جوراب چرمی (خف) برای مسح، و یک بار شستن هر عضو.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: شرایط حنفی برای جوراب ضخیم.

  • New Muslim Guide - راهنمای طهارت

    برای ترتیب مقدماتی وضو و مروری بر غسل به آن استناد شده و جزئیات دقیق‌تر به استادی واجد شرایط سپرده شده است.

  • Quran.com - مرجع متن و ترجمه قرآن

    به آن استناد شده برای: الله تجارت را حلال و بهره را حرام کرده است. عبارت فارسی ترجمه معناست و با The Clear Quran سنجیده شده است.

  • Quran.com - مرجع متن و ترجمه قرآن

    برای «باقی‌مانده بهره را رها کنید» به آن استناد شده است. عبارت فارسی ترجمه معناست و با Saheeh International سنجیده شده است (از طریق api.alquran.cloud).

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    در صحیح مسلم. جابر روایت می‌کند که پیامبر رباخوار، ربادهنده، نویسنده آن و دو شاهد آن را لعنت کرد و فرمود همه آنان برابرند.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: وام مسکن متعارف معمولاً جایز نیست؛ دنبال جایگزین تأییدشده باشید؛ قرآن 2:278-279 همان‌گونه که نقل شده است.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: تفاوت قراردادهای تأمین مالی اسلامی، متفاوت بودن ارائه‌دهندگان و بررسی هیئت شریعت.

  • Dar al-Ifta al-Misriyyah (Egypt) - پاسخ نهاد فتوا

    این منبع نشان می‌دهد: دیدگاه آسان‌گیرانه دارالافتا بر پایه مرابحه.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    این منبع نشان می‌دهد: پاسخ یک عالم (استاد عمر پوپل، 30 ژانویه 2021) که وام دانشجویی بهره‌دار را جایز نمی‌داند و گزینه‌هایی مانند پس‌انداز پیش از تحصیل، تحصیل پاره‌وقت یا وام بدون بهره پیشنهاد می‌کند.

  • Department of Finance Canada - سند بودجه فدرال

    این منبع نشان می‌دهد: محصولات وام مسکن حلال در کانادا وجود دارد و دولت فدرال در 2024 در حال بررسی تدابیر مالیاتی و نظارتی بود و وعده گزارشی تازه در بیانیه اقتصادی پاییز 2024 داد. صفحه بایگانی‌شده است؛ تدابیر بعدی بررسی نشده‌اند.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    شیخ ارشاد صدیق، با بررسی شیخ فراز ربانی، 10 مه 2022. این منبع نشان می‌دهد: اشتراک یک سرویس پخش آنلاین کمک مستقیم به گناه نیست؛ تماشای محتوای حلال در حد معقول اشکالی ندارد، مگر اینکه به کوتاهی در وظایف بینجامد.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    استاد شازیه احمد (شافعی)، 31 ژوئیه 2022. این منبع نشان می‌دهد: هر فعالیت غیرضروری با جنس مخالف، از جمله بازی و گفت‌وگوی آنلاین، «بی‌تردید نامناسب» است، چون فضای آنلاین خویشتن‌داری را کم می‌کند.

  • SeekersGuidance - پاسخ عالم

    شیخ دکتر محمد ابوبکر باذیب، 29 دسامبر 2024. این منبع نشان می‌دهد: علمای معاصر درباره عکاسی اختلاف دارند؛ باغیثان آن را جایز می‌داند؛ القضاة تصاویر فسادانگیز را حرام و پرهیز از بقیه را بهتر می‌داند و تصاویر آموزشی و پزشکی را جایز می‌شمارد.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    دکتر ابراهیم درملی، 27 نوامبر 2005. این منبع نشان می‌دهد: تصویر برای ضرورت، نیاز یا مصلحتی شناخته‌شده جایز است و بقیه حرام است، از جمله عکس دوربین. این را به‌عنوان مسئله‌ای اختلافی مطرح نمی‌کند.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    دکتر صلاح الصاوی، 14 ژوئیه 2009. این منبع نشان می‌دهد: گذاشتن عکس‌های شخصی در معرض دید همگان، به‌ویژه عکس دختران و زنان، جایز نیست.

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    در صحیح بخاری. برای این نکته به آن استناد شده است: فرشتگان وارد خانه‌ای که در آن سگ یا تصویر جانداری باشد نمی‌شوند.

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    در صحیح بخاری. برای این نکته به آن استناد شده است: تصویرگران در روز قیامت سخت‌ترین عذاب را خواهند داشت.

  • Employment and Social Development Canada - اطلاعیه خبری فدرال

    اطلاعیه خبری 31 مارس 2023. این منبع نشان می‌دهد: بهره Canada Student Loans و Canada Apprentice Loans از 1 آوریل 2023 برای همیشه حذف شد؛ بهره‌ای که پیش از آن انباشته شده همچنان باید پرداخت شود؛ کبک، قلمروهای شمال غربی و نوناووت در برنامه فدرال نیستند. درباره وام‌های استانی چیزی نمی‌گوید.

  • بازپرداخت OSAPدولت انتاریو

    Government of Ontario - راهنمای رسمی استانی

    به‌روزشده در 5 مه 2026. این منبع نشان می‌دهد: از 1 آوریل 2023 به بخش فدرال وام OSAP بهره‌ای تعلق نمی‌گیرد؛ از بخش انتاریو بهره گرفته می‌شود، از جمله در دوره مهلت شش‌ماهه. فقط شرایط انتاریو بررسی شده است؛ استان‌های دیگر شرایط خود را تعیین می‌کنند.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    نوشته دکتر صلاح الصاوی، 14 اکتبر 2012. این منبع نشان می‌دهد: بهره دریافتی در تأسیسات عمومی خرج می‌شود؛ می‌توان آن را به خویشاوندان نیازمند داد اما نه به پدر و مادر؛ پس‌اندازها را به بانک اسلامی منتقل کنید. در بستر آمریکا نوشته شده است.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    نوشته دکتر حاتم الحاج، 7 نوامبر 2006، درباره طرح 401(k) در آمریکا. این منبع نشان می‌دهد: شرکت در طرح بازنشستگی کارفرما جایز است، به‌ویژه اگر کارفرما سهم همسان بپردازد؛ نخست صندوق‌های اسلامی را انتخاب کنید، سپس سهام موجود در یک شاخص اسلامی، سپس صندوق‌هایی که کمترین آمیختگی با حرام را دارند؛ از اوراق قرضه بپرهیزید؛ بخشی از سود را پاک‌سازی کنید (برآورد او حدود 5 تا 15 درصد است). طرح‌های کانادایی مشابه‌اند اما نامی از آنها برده نشده است.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    نوشته دکتر مائن خالد القضاة، 10 مارس 2006. این منبع نشان می‌دهد: سرمایه‌گذاری از راه صندوقی غربال‌شده جایز است، اگر سهم حرام سود کسر و بخشیده شود (پاک‌سازی).

  • Canada Revenue Agency - راهنمای رسمی فدرال

    تاریخ ویرایش صفحه 17 سپتامبر 2026. این منبع نشان می‌دهد: TFSA می‌تواند پول نقد و سرمایه‌گذاری‌های واجد شرایط مانند سهام، اوراق قرضه، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک و ETF را نگه دارد، و درآمدی که درون آن به دست می‌آید معمولاً معاف از مالیات است.

  • Government of Canada - راهنمای رسمی فدرال

    به‌روزشده در 3 اوت 2026. این منبع نشان می‌دهد: هر فرد بالای 18 سال که در کانادا، بیرون از کبک، کار می‌کند و بیش از $3,500 در سال درآمد دارد باید به CPP حق بیمه بپردازد؛ کبک QPP را دارد. صفحه سقف سنی ذکر نمی‌کند.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - مصوبه نهاد فتوا

    متن مربوط به بیمه و کارت اعتباری از «نتیجه‌گیری‌ها و توصیه‌های نشست سرمایه‌گذاری‌های مالی در اسلام» گرفته شده است؛ کارگاهی برای امامان که 13 تا 17 مه 2005 در Sacramento برگزار شد و سومین همایش سالانه AMJA (21 تا 25 ژوئیه 2005) آن را ذیل موضوع ششم تأیید کرد. این منبع نشان می‌دهد: بیمه تجاری در اصل قراردادی باطل است؛ بیمه درمانی به سبب نیاز جایز است تا زمانی که جایگزین اسلامی پیدا شود؛ بیمه‌ای که همراه خرید خودرو می‌آید نادیده گرفته می‌شود و قرارداد بیمه مستقل فقط به سبب نیاز جایز است؛ بیمه‌ای که کارفرما فراهم می‌کند پذیرفتنی است؛ بیمه اجتماعی دولتی پذیرفتنی است. داشتن کارت اعتباری که قراردادش بند بهره دارد به سبب نیاز جایز است، با این شرایط: پرداخت کامل بدهی، نیاز واقعی، نبود جایگزین، و برداشت نقدی نکردن مگر در ضرورت. صفحه به بیمه عمر نمی‌پردازد.

  • Assembly of Muslim Jurists of America (AMJA) - پاسخ عالم

    نوشته شیخ جمال زرابوزو، 17 ژوئن 2012، در پاسخ به پرسشی از بریتانیا. این منبع نشان می‌دهد: علما در غرب «به نظر می‌رسد اتفاق نظر دارند» که حداقل قانونی بیمه خودرو جایز است، به سبب زیانی که نداشتن آن دارد.

  • Financial Consumer Agency of Canada - راهنمای رسمی مصرف‌کننده

    تاریخ ویرایش صفحه 15 اکتبر 2025. این منبع نشان می‌دهد: صادرکنندگان کارت که زیر نظارت فدرال هستند باید برای خریدهای جدید دست‌کم 21 روز مهلت بدون بهره بدهند؛ اگر مانده حساب تا موعد پرداخت به‌طور کامل پرداخت نشود، بهره تعلق می‌گیرد؛ برداشت نقدی مهلت ندارد و از همان روز برداشت بهره دارد.

  • Financial Consumer Agency of Canada - راهنمای رسمی مصرف‌کننده

    ویرایش‌شده در 14 اکتبر 2025. این منبع نشان می‌دهد: این طرح‌ها ممکن است هزینه راه‌اندازی و پردازش داشته باشند؛ پس از یک پرداخت عقب‌افتاده، نرخ ممکن است بالا برود، برای مثال از 0 درصد به 35 درصد، و بسته به قرارداد، یا بر کل خرید از تاریخ اصلی اعمال شود یا فقط بر مانده بدهی؛ خطر خرج کردن بیش از توان.

  • Yaqeen Institute - آموزش پژوهشی

    نوشته دکتر عثمان عمرجی، منتشرشده در 1 ژوئیه 2021، به‌روزشده در 30 ژوئیه 2024. این منبع نشان می‌دهد: خرج کردن برای خانواده با نیت خوب صدقه است؛ میانه‌روی در خرج کردن؛ صدقه به‌عنوان ثروتی ماندگار.

  • Quran.com - مرجع متن و ترجمه قرآن

    برای این نکته به آن استناد شده است: به بدهکار تنگدست تا زمان گشایش مهلت داده می‌شود و بخشیدن بدهی به‌عنوان صدقه بهتر است. متن انگلیسی ترجمه معناست و با The Clear Quran، ترجمه پیش‌فرض در این پیوند، تطبیق داده شده است.

  • Sunnah.com - مرجع حدیث

    صحیح بخاری 6780 (کتاب 86، حدیث 9)، در بابی که می‌گوید شراب‌خوار لعن نمی‌شود و بیرون از اسلام شمرده نمی‌شود. مردی را بارها به خاطر شراب‌خواری نزد پیامبر آوردند؛ وقتی کسی او را لعن کرد، پیامبر فرمود: «او را لعن نکنید، به خدا سوگند می‌دانم که او الله و رسولش را دوست دارد.»

  • الکلاطلاعات سلامت عمومی

    Centre for Addiction and Mental Health (CAMH) - اطلاعات سلامت عمومی

    می‌گوید ترک الکل می‌تواند لرزش، اضطراب، تهوع و تشنج بیاورد و ترک شدید (دلیریوم ترمنس) اگر درمان نشود می‌تواند کشنده باشد؛ درمان ممکن است با مدیریت نشانه‌های ترک آغاز شود. برای این توصیه به آن استناد شده که پیش از کنار گذاشتن مصرف زیاد الکل با پزشک مشورت کنید.